เหลืออีกไม่ถึง 2 สัปดาห์ ศึกเลือกตั้งชิงตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาก็จะดำเนินมาถึงบทสรุป หลังจากลุ้นกันมาร่วม 1 ปีจะได้รู้กันเสียทีว่า บารัค โอบามา ตัวแทนพรรคเดโมแครตจะสร้างประวัติศาสตร์เป็นประธานาธิบดีผิวดำคนแรกได้หรือไม่

ถึงนาทีนี้ ต้องบอกว่า โอบามามีโอกาสสูงยิ่งที่จะได้เป็นว่าที่ประธานาธิบดีคนใหม่ ในช่วงโค้งสุดท้าย เขามีคะแนนนิยมนำห่างจอห์น แม็คเคน ตัวแทนพรรครีพับลิกัน มากขึ้นเรื่อยๆ ในระดับเกือบ 10% ยิ่งไปกว่านั้น การประเมินคะแนนเสียงของคณะผู้แทนเลือกตั้ง (Electoral College – EC) ในช่วงเดือนตุลาคมของสำนักข่าวหลายแห่งยังชี้ว่า โอบามาได้คะแนน EC เกินครึ่งหนึ่งของทั้งหมด ทะลุหลัก ‘ตัวเลขมหัศจรรย์’ 270 เสียง (จากทั้งหมด 538 เสียง) ได้สำเร็จแล้ว

นอกจากนั้น ในการดีเบตคู่ชิงประธานาธิบดี 3 ครั้งในช่วงสิ้นเดือนกันยายนต่อต้นเดือนตุลาคม ซึ่งเป็นโอกาสสำคัญที่สุดของแม็คเคนในการพลิกเกมขึ้นนำ โอบามาก็ทำได้เหนือกว่าทั้ง 3 ครั้ง โดยครั้งแรก ผลงานค่อนข้างสูสีกัน แต่ 2 ครั้งหลัง โอบามาทำได้ดีกว่าและ ‘นิ่ง’ กว่าอย่างชัดเจน ทำให้โอบามารักษาสถานะผู้สมัครนำไว้ได้สำเร็จหลังเสร็จศึกตัวต่อตัว ส่วนดีเบตของผู้สมัครรองประธานาธิบดีระหว่าง โจ ไบเดน และซาร่าห์ เพลิน แม้เพลินจะทำได้ดีกว่าที่ผู้คนคาดหวัง แต่ไบเดนก็ชนะดีเบตด้วยคะแนนทิ้งห่างหลายช่วงตัว

สำหรับตัวเพลินเอง ซึ่งเคยเป็นไพ่พลิกเกมของแม็คเคนที่ช่วยดึงคะแนนนิยมและความสนใจของสื่อมวลชนกลับมาทางแม็คเคนได้สำเร็จ และเป็นกระแสทอล์กออฟเดอะทาวน์อยู่พักใหญ่ ตอนนี้ ผู้คนเริ่มตั้งคำถามในความเป็น ‘ของจริง’ ของเธอมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะภายหลังจากได้ฟังการสัมภาษณ์สดตัวต่อตัวระหว่างเธอและสื่อมวลชน (ในช่วงต้น ทีมงานแม็คเคน ‘กัน’ ไม่ให้เธอให้สัมภาษณ์สื่อ นอกจากให้ขึ้นเวทีปราศรัยตามบทที่เตรียมไว้ล่วงหน้าเท่านั้น) รวมถึง ‘ความพร้อม’ ที่จะก้าวขึ้นเป็นประธานาธิบดี หากแม็คเคนเจ็บไข้ได้ป่วยจนไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้

การที่แม็คเคนตัดสินใจเลือกเอาใจฐานเสียงอนุรักษ์นิยมภายในพรรคด้วยการเลือกเพลิน นักการเมืองหน้าใหม่ผู้มีแนวคิดอนุรักษ์นิยม ‘จ๋า’ เป็นคู่สมัครร่วมบัตรเลือกตั้ง ส่งผลให้คะแนนนิยมของแม็คเคนในกลุ่มผู้ใช้สิทธิ์อิสระไม่สังกัดพรรค และกลุ่มสมาชิกพรรคเดโมแครตตกลงมาก เพราะกลุ่มเหล่านั้นเลือกเพลินไม่ลง

เหตุผลสำคัญที่ทำให้กระแสความนิยมของแม็คเคนตกต่ำลงคือ ยุทธศาสตร์การหาเสียงทางลบ ซึ่งทีมงานของแม็คเคนงัดเรื่องส่วนตัวและข้อกล่าวหาต่างๆ มาโจมตีโอบามาเป็นระลอกใหญ่ตั้งแต่ช่วงกลางปีที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน แม้ในช่วง 2 เดือนแรก ดูเหมือนจะส่งผลดี เพราะทำให้คะแนนนิยมของแม็คเคนตีตื้นโอบามาขึ้นมาได้ แต่สักพักหนึ่ง ผู้ใช้สิทธิ์ก็ถึงจุดที่รู้สึกว่า ‘มากเกินไป’ และเอือมระอากับ ‘การเมืองเก่า’ ที่มุ่งเน้นการโจมตีกันมากกว่าเนื้อหาสาระ จนทำให้คะแนนนิยมของแม็คเคนเริ่มติดลบจนถูกโอบามาทิ้งห่างไปอีกครั้ง เป็นการส่งสัญญาณว่า ‘พอกันที’ กับการเมืองเชิงทำลายล้างที่ไร้ความสร้างสรรค์

ผลสำรวจความคิดเห็นของประชาชนในช่วงโค้งสุดท้ายของการเลือกตั้งตอกย้ำอารมณ์ร่วมของสังคมดังกล่าวอย่างชัดเจน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อปัญหาเศรษฐกิจในสหรัฐอเมริกาทวีความรุนแรงขึ้น และกลายเป็นประเด็นหลักที่ประชาชนและสื่อมวลชนให้ความสนใจอย่างสูงสุดในช่วง 2 เดือนที่ผ่านมา แต่แม็คเคนก็ยังใช้ยุทธศาสตร์มุ่งเน้นการโจมตีโอบามาด้วยเรื่องไม่เป็นสาระต่อไปมากกว่าการเสนอทางออกของปัญหาเศรษฐกิจ

ในส่วนของประเด็นปัญหาเศรษฐกิจ ทีมงานหาเสียงของโอบามาถือว่าทำการบ้านมากกว่าแม็คเคน และมีความนิ่งและความคงเส้นคงวาในการเผชิญหน้าวิกฤตการณ์เศรษฐกิจมากกว่าด้วย ในขณะที่ความนิ่งของโอบามามีส่วนสำคัญที่เพิ่มคะแนนนิยมให้เขา ความเกรี้ยวกราดและแปรปรวนของแม็คเคนในช่วงหลังทำให้ผู้คนเริ่มตั้งคำถามถึงวุฒิภาวะทางอารมณ์ของเขา หลายคนนึกถึงท่อนฮุคของคาร์ล โรฟ กุนซือการเมืองของพรรครีพับลิกันต่อโฮเวิร์ด ดีน ผู้สมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีพรรคเดโมแครตปี 2004 ซึ่งมาแรงในการเลือกตั้งขั้นต้นด้วยการโจมตีบุชอย่างรุนแรงว่า “จำไม่ได้แล้วว่า คนอเมริกันเลือกผู้นำอารมณ์เกรี้ยวกราดครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่”

ยิ่งปัญหาเศรษฐกิจรุนแรงขึ้น โอกาสของโอบามายิ่งมากขึ้น ด้านหนึ่ง ประชาชนมองว่าปัญหาเศรษฐกิจส่วนหนึ่งมาจากความล้มเหลวในการจัดการปัญหาของรัฐบาลบุชและพรรครีพับลิกัน อีกด้านหนึ่ง ประชาชน โดยเฉพาะแรงงานรายได้ต่ำและปานกลาง ต้องการความช่วยเหลือจากภาครัฐ ยิ่งคนตั้งคำถามต่อระบบตลาดและระบบทุนนิยมเสรีแบบไร้การกำกับดูแลมากขึ้น โอกาสที่นโยบายเศรษฐกิจของโอบามาและพรรคเดโมแครตจะเป็นที่ต้องตาต้องใจผู้ใช้สิทธิ์เลือกตั้งย่อมสูงขึ้น

ท้ายที่สุด แม้แม็คเคนจะตกเป็นรองโอบามามากขึ้นในช่วงหลัง แต่แม็คเคนก็ดูไม่มีอะไรใหม่เพื่อนำเสนอต่อผู้ใช้สิทธิ์และพลิกเกมให้กลับมาเป็นของตน นอกจากหาเสียงด้วยการโจมตีแบบเดิมๆ ด้วยเรื่องไร้สาระและเรื่องส่วนตัว แต่ไร้ข้อเสนอเชิงนโยบายใหม่ๆ หากในช่วงสองสัปดาห์สุดท้าย แม็คเคนไม่มีมุขใหม่และมุขสร้างสรรค์ งานของโอบามาคงง่ายขึ้น

กล่าวโดยสรุป แรงหนุนส่งต่างๆ ของการเลือกตั้งพัดมาเข้าทางโอบามาแทบทั้งสิ้นแล้ว คงยากที่แม็คเคนจะพลิกเกมได้ในช่วงโค้งสุดท้าย ไม่เกินเลยที่จะกล่าวว่าผลการเลือกตั้งครั้งนี้อยู่ในมือของโอบามาแล้ว การเมืองในช่วงโค้งสุดท้ายขึ้นอยู่กับว่าโอบามาจะเป็นฝ่ายโยนชัยชนะทิ้งเองหรือไม่ และจะสามารถปิดเกมได้สำเร็จหรือไม่

เมื่อวันที่ 10 กันยายน ผู้เขียนเคยสำรวจสถานการณ์การแข่งขันระหว่างโอบามาและแม็คเคนในแง่การเก็บคะแนน EC ไล่เรียงตามมลรัฐต่างๆ ในเวลานั้น ผู้เขียนประเมินว่า โอบามามีคะแนนเสียงจาก EC ที่ค่อนข้าง ‘ปลอดภัย’ ตุนอยู่ 210 เสียง (ในจำนวนนี้มี 153 เสียง ที่ถือว่าเป็น ‘ของตาย’ ที่เหลือเป็นกลุ่ม ‘โอกาสชนะสูง’) ส่วนแม็คเคนมีคะแนนเสียงจาก EC ที่ค่อนข้าง ‘ปลอดภัย’ อยู่ในกระเป๋าทั้งสิ้น 189 เสียง (ในจำนวนนี้มี 133 เสียง ที่ถือว่าเป็น ‘ของตาย’) ทั้งนี้ยังไม่นับเสียงจาก Swing State จำนวน 11 มลรัฐ ซึ่งเหลือให้แย่งชิงกันอีกถึง 139 เสียง

ในเวลานั้น Swing State ทั้ง 11 มลรัฐ ได้แก่ โคโลราโด (9 เสียง) ฟลอริดา (27 เสียง) ไอโอวา (7 เสียง) มิชิแกน (17 เสียง) มิสซูรี (11 เสียง) เนวาดา (5 เสียง) นิวแฮมป์เชียร์ (4 เสียง) นิวเม็กซิโก (5 เสียง) โอไฮโอ (20 เสียง) เพนซิลเวเนีย (21 เสียง) และเวอร์จิเนีย (13 เสียง)

เวลาผ่านไปประมาณ 5 สัปดาห์ สถานการณ์การแข่งขันเปลี่ยนแปลงมาเข้าทางโอบามามากขึ้น การประเมินสถานการณ์ล่าสุดของผู้เขียน ณ วันที่ 21 ตุลาคม ชี้ว่า Swing State หรือมลรัฐสนามรบตอนนี้เหลืออยู่เพียง 6 สนาม ได้แก่ โคโลราโด ฟลอริดา เนวาดา โอไฮโอ และมิสซูรี (5 สนามเดิม) รวมกับนอร์ทแคโรไลนา ซึ่งไม่โหวตให้พรรคเดโมแครตในการเลือกตั้งประธานาธิบดีมา 32 ปี และเคยเป็นสนามที่แม็คเคนมีโอกาสชนะสูง เพราะคะแนนนิยมของโอบามาตีตื้นมาจนเสมอกับแม็คเคนอยู่ในขณะนี้ รวมคะแนนเสียงในกลุ่ม Swing State เหลืออยู่ทั้งสิ้น 87 เสียง

ส่วนอดีตมลรัฐสนามรบเมื่อเดือนกันยายน ตกเป็นของโอบามาไปแล้วทั้งหมด โดยมิชิแกนกลายเป็น ‘ของตาย’ ของโอบามาไปแล้ว (แม็คเคนถึงกับถอนทีมงานและเงินทุนหาเสียงออกจากมิชิแกน ซึ่งหลายคนวิจารณ์ว่าเป็นยุทธศาสตร์ที่ผิด เพราะเป็นการยกธงขาวในช่วงได้เสีย ขนาดเพลินเองยังไม่เห็นด้วย) ส่วนไอโอวา นิวแฮมป์เชียร์ นิวเม็กซิโก เพนซิลเวเนีย และเวอร์จิเนีย กลายเป็นมลรัฐที่โอบามามีโอกาสชนะสูง

นอกจากนั้น ในกลุ่ม Swing State 6 สนามในขณะนี้ โอบามามีคะแนนนิยมนำหน้าถึง 4 สนาม ได้แก่ โคโลราโด ฟลอริดา เนวาดา และโอไฮโอ จะมีก็แต่มิสซูรีที่แม็คเคนนำ ส่วนที่นอร์ทแคโรไลนา ทั้งคู่มีคะแนนนิยมเท่ากัน

จากการประเมินในวันที่ 21 ตุลาคม ผู้เขียนประเมินว่า โอบามามีคะแนนเสียงจาก EC ที่ค่อนข้าง ‘ปลอดภัย’ ตุนอยู่ 277 เสียง เพิ่มขึ้นจาก 210 เสียง ในจำนวนนี้มี 192 เสียง ที่ถือว่าเป็น ‘ของตาย’ ซึ่งเพิ่มขึ้นจากเดิมเช่นกันจากมลรัฐมิชิแกน รวมถึงออริกอนและนิวเจอร์ซีย์ ซึ่งอัพเกรดมาจากกลุ่มโอกาสชนะสูง

ส่วนแม็คเคนมีคะแนนเสียงจาก EC ที่ค่อนข้าง ‘ปลอดภัย’ อยู่ในกระเป๋าทั้งสิ้น 174 เสียง ลดลงจากเดิม 189 เสียง ในจำนวนนี้มี 140 เสียง ที่ถือว่าเป็น ‘ของตาย’ โดยได้มลรัฐนอร์ทดาโคตา และลุยเซียนาอัพเกรดขึ้นจากกลุ่มโอกาสชนะสูง แต่เสียเวสต์เวอร์จิเนียไปจากกลุ่มของตาย เพราะคะแนนโอบามาดีขึ้น แต่แม็คเคนยังมีโอกาสชนะสูงอยู่ แต่ที่เสียหายมหาศาลสำหรับแม็คเคนคือ การเสียนอร์ทแคโรไลนาไปให้โอบามามีโอกาสแย่งชิง เพราะมีคะแนน EC สูงถึง 15 เสียง

ยุทธศาสตร์ชิงพื้นที่ในโค้งสุดท้ายของแม็คเคนคือการรักษานอร์ทแคโรไลนา พยายามดึงเวอร์จิเนียกลับมา เอาชนะในมิสซูรี โอไฮโอ ฟลอริดา เนวาดา และโคโลราโด ซึ่งสามสนามหลังทำได้ยากขึ้นทุกวัน หากคิดการใหญ่ก็ต้องทุ่มเวลาทุ่มเงินกระชากเพนซิลเวเนียกลับมาจากโอบามา เพราะมีคะแนนเสียงสูงถึง 21 เสียง เกมจะพลิกอีกครั้ง

ส่วนยุทธศาสตร์ของโอบามาคือการพยายามรักษาฐานเดิมที่มีอยู่ ณ วันนี้ให้ได้ โดยเฉพาะเพนซิลเวเนียและเวอร์จิเนีย ก็จะชนะในบั้นปลาย ถ้าจะเอาชัวร์ต้องแย่งนอร์ทแคโรไลนามาจากแม็คเคนให้ได้ และเอาชนะใน Swing State ที่ตนคะแนนนำอยู่อย่างโอไฮโอ ฟลอริดา โคโลราโด และเนวาดา แต่ถ้าจะคิดการใหญ่อยากชนะแบบถล่มทลาย ต้องการลุยแหลกแบบตบหน้ารีพับลิกัน ก็ต้องไปเจาะเวสต์เวอร์จิเนีย อินดีแอนา และมอนทานา สามมลรัฐสีแดงขนาดเล็กแต่โอบามาแอบหวังใหญ่ในมลรัฐเหล่านั้นมาโดยตลอด

แต่อย่างที่เคยว่าไว้ การเลือกตั้งมีลักษณะเปลี่ยนแปลงลื่นไหลตลอดเวลา อาจมีอุบัติเหตุหรือมีเหตุการณ์หรือปัจจัยทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม ที่ไม่เคยคาดคิดมาก่อนเข้ามากระทบการตัดสินใจของผู้ใช้สิทธิ์ คำกล่าวที่ว่า “สิ่งเดียวที่แน่นอนสำหรับการเมืองคือความไม่แน่นอน” จึงยังคงเป็นจริงอยู่เสมอ

พิมพ์บทความ