เอกสารข่าวฉบับที่ 17 (กันยายน 2551)

- วิโรจน์ สุขพิศาล -

การเจรจาการค้าเสรีระดับพหุภาคีขององค์การการค้าโลกรอบปัจจุบัน ประเทศสมาชิกต่างมีฉันทามติให้การเจรจารอบนี้เป็น “รอบแห่งการพัฒนา” หัวใจสำคัญของการเจรจาในรอบนี้คือ การสร้างประโยชน์และเอื้อต่อการพัฒนาในประเทศกำลังพัฒนา ซึ่งการเจรจารอบก่อนหน้ามิได้พูดถึงประเด็นนี้มากนัก ดังนั้น การเจรจาหรือความตกลงใดๆในการประชุมรอบนี้จึงต้องเน้นไปที่ผลประโยชน์ของประเทศกำลังพัฒนาเป็นสำคัญ

การส่งออกสินค้าเกษตรและสินค้าอุตสาหกรรมโดยเฉพาะสินค้าที่ใช้แรงงานเข้มข้นนับเป็นกิจกรรมทางด้านเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศกำลังพัฒนา ดังนั้น การเจรจาการค้าควรผลักดันให้มีการยกเลิกการอุดหนุนสินค้าเหล่านี้โดยเฉพาะในประเทศพัฒนาแล้ว ควรผลักดันให้ยกเลิกการจำกัดการนำเข้า และลดภาษีการนำเข้าซึ่งเป็นอุปสรรคในการเข้าถึงตลาดของประเทศกำลังพัฒนา รวมทั้งควรมีการขยาย duty-free และ quota-free ในการเข้าสู่ตลาดสำหรับสินค้าส่งออกของประเทศพัฒนาน้อยที่สุดและให้ครอบคลุมในทุกสินค้าส่งออก นอกจากนั้นกลุ่มประเทศพัฒนาอื่นๆ ควรขยายข้อตกลงนี้เพื่อให้ประเทศประเทศพัฒนาน้อยที่สุดได้รับสิทธิพิเศษทางการค้าในการเข้าสู่ตลาดของประเทศกำลังพัฒนาด้วย

อย่างไรก็ตาม อาจมีความตกลงบางข้อที่ส่งผลกระทบต่อประเทศต่างๆ ดังนั้น ความตกลงของการเจรจาจักต้องยึดถือความเป็นธรรมเป็นที่ตั้ง ความตกลงต้องไม่สร้างผลประโยชน์แก่ประเทศร่ำรวยบางประเทศ แต่จักต้องสร้างประโยชน์หรือส่วนแบ่งสูงสุดจากการเจรจาแก่ประเทศกำลังพัฒนาทั้งหลาย

เนื่องจากประเทศกำลังพัฒนามีความแตกต่างทางเศรษฐกิจน้อยกว่าประเทศพัฒนาแล้ว การเปลี่ยนแปลงในนโยบายการค้าระหว่างประเทศย่อมส่งผลกระทบอย่างมากต่อประเทศกำลังพัฒนาในการปรับตัว ดังนั้นประเทศเหล่านี้ควรได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นพิเศษและแตกต่าง(Special and Differential Treatment) ประเทศกำลังพัฒนาควรมีระยะเวลาในการปรับตัวในการปฏิบัติตามความตกลงที่นานขึ้นเพื่อให้สามารถพัฒนาและยกระดับศักยภาพการผลิตภายในประเทศ ซึ่งการปฏิบัติอย่างเป็นพิเศษและแตกต่างนับเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับประเทศกำลังพัฒนาเพื่อยกระดับการพัฒนาในประเทศและสร้างความเป็นธรรมให้แก่ประเทศกำลังพัฒนา

นอกเหนือจากการปฏิบัติอย่างเป็นพิเศษและแตกต่างแก่ประเทศกำลังพัฒนา การเจรจารอบโดฮาควรกำหนดการให้ความช่วยเหลือแก่ประเทศเหล่านี้ในการปรับปรุงและพัฒนาเทคนิคทางการผลิตเพื่อให้สามารถแข่งขันได้ในตลาดโลกโดยอาจอาศัยความช่วยเหลือจากองค์กรเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศเป็นองค์กรหลักในการให้ความช่วยเหลือ

ประเด็นการเปิดเสรีการซื้อขายและส่งมอบบริการ (Mode of Supply) การเจรจาต้องผลักดันให้มีการเปิดเสรีการซื้อขายและส่งมอบบริการในรูปแบบที่ประเทศกำลังพัฒนาจะได้ประโยชน์สูงสุด คือ การเคลื่อนย้ายแรงงาน โดยเฉพาะแรงงานที่มีทักษะฝีมือต่ำ เนื่องจากที่ผ่านมา ประเด็นดังกล่าวมิได้เป็นประเด็นสำคัญในการเจรจา

ในปัจจุบันการเจรจาการค้าได้ขยายขอบเขตไปไกลกว่าเรื่องที่เกี่ยวกับการค้า เช่น เรื่องสิ่งแวดล้อม หรือทรัพย์สินทางปัญญา หากขอบข่ายนโยบายครอบคลุมประเด็นนอกเหนือจากการค้า การกำหนดประเด็นและกรอบการเจรจาภายใต้องค์การการค้าโลกจะเป็นไปด้วยความลำบาก อีกทั้งการขยายขอบเขตการเจรจาที่กว้างขึ้น จะทำให้ประเทศกำลังพัฒนามีต้นทุนในการเจรจาเพิ่มขึ้น ดังนั้นขอบเขตการเจรจาควรครอบคลุมเฉพาะเรื่องที่เกี่ยวกับการค้าเท่านั้น อีกทั้งในการเจรจารอบโดฮามีหลายประเด็นที่ไม่ควรอยู่ในการเจรจารอบนี้ เนื่องจากมิได้สร้างผลประโยชน์และมิได้เอื้อต่อการพัฒนาแก่ประเทศกำลังพัฒนา เช่น ความตกลงด้านการลงทุน การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา เป็นต้น

การเจรจาการค้าที่ประสบความล้มเหลวที่ผ่านมา สาเหตุหนึ่งมาจากการดำเนินงานขององค์การการค้าโลกเอง ทั้งความไม่โปร่งใสของกระบวนการเจรจาที่จัดให้มีการประชุมลับ หรือกระบวนการพิจารณาทางกฎหมายที่เป็นการเอื้อประโยชน์ให้แก่ประเทศพัฒนาแล้ว ดังนั้นจึงควรมีการปฏิรูปเชิงสถาบันภายในองค์การการค้าโลกเพื่อให้กระบวนการเจรจาการค้ามีประสิทธิภาพและมีความโปร่งใสยิ่งขึ้น

หัวใจสำคัญที่สุดในการผลักดันให้ประเทศด้อยพัฒนาได้รับประโยชน์สูงสุดจากการเจรจาคือ การสร้างค่านิยมในมวลหมู่สมาชิกให้ตระหนักว่าการเจรจาการค้าครั้งนี้ จักต้องสร้างความเป็นธรรมและการพัฒนาแก่ประเทศกำลังพัฒนาอย่างแท้จริง เพื่อให้สมดังจุดมุ่งหมายของการเจรจาการค้าในรอบที่ได้ชื่อว่า “รอบแห่งการพัฒนา”.

เอกสารข่าว WTO จัดทำโดย

โครงการจับกระแสองค์การการค้าโลก (WTO Watch)

ได้รับทุนอุดหนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)

พิมพ์บทความ