หลังการเลือกตั้งขั้นต้นที่มลรัฐเคนทักกีและออริกอนเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม Barack Obama ก็ผ่านหลักไมล์สำคัญของการแข่งขัน นั่นคือ ได้รับคะแนนเสียงข้างมากจากกลุ่ม Delegates ที่มาจากการเลือกตั้งขั้นต้น (ยังไม่นับรวม Superdelegates) ตำแหน่งตัวแทนพรรคอยู่ใกล้เพียงอีก 100 เสียงของ Delegates รวมเท่านั้น

หากไม่มี ‘อุบัติเหตุ’ Obama VS McCain คงเป็นคู่ชิงทำเนียบขาวแห่งฤดูใบไม้ร่วงนี้

แต่ ‘อุบัติเหตุ’ ทางการเมืองเกิดขึ้นอย่างไม่คาดฝันได้ทุกเวลา แถม ‘ราคา’ สูง

บุคคลที่ถูกจับตามองว่าเป็น ‘หายนะ’ ข้างกายของ Obama ซึ่งอาจเป็น ‘อุบัติเหตุ’ ทางการเมืองได้ คือ สาธุคุณ Jeremiah A. Wright, Jr. แห่ง Trinity United Church of Christ (TUCC) โบสถ์คนผิวดำในมลรัฐอิลลินอยส์ ซึ่งเป็นโบสถ์ประจำตัวของ Obama ด้วย (Wright เพิ่งเกษียณจากโบสถ์ไปในปีนี้)

สาธุคุณ Wright สนิทสนมผูกผันกับ Obama มากว่า 20 ปี เป็นคนประกอบพิธีแต่งงานให้เขา เป็นคนทำพิธีล้างบาปให้ลูกของเขา ในหนังสือ The Audacity of Hope หนังสือขายดีของ Obama ก็เขียนขอบคุณ Wright ในคำนำ แถมชื่อหนังสือยังนำมาจากบทเทศน์หนึ่งของ Wright ด้วย และ Obama ก็กล่าวชื่นชม Wright ต่อสาธารณะหลายครั้งในฐานะที่ปรึกษาทางจิตวิญญาณของเขา

ระหว่างเทศกาลหาเสียงเลือกตั้งกำลังเข้มข้น คลิปภาพการเทศน์ในโบสถ์ของสาธุคุณ Wright ซึ่งมีเนื้อความแบ่งแยกสีผิวอย่างรุนแรง และเต็มไปด้วยภาษาและท่วงทำนองดุดันก้าวร้าว (เช่น God Damn America) ถูกเผยแพร่ทางสื่อมวลชนอย่างกว้างขวาง ทำให้ภาพของ Obama ที่พยายามข้ามพ้นการเมืองเรื่องสีผิวตลอดการเลือกตั้งครั้งนี้ต้องมัวหมองลง ด้วยพิษของคนใกล้ตัว

Obama เป็นนักการเมืองผิวดำก็จริง แต่ไม่เคยแสดงตัวเป็นตัวแทน ‘ของ’ คนผิวดำ ‘เพื่อ’ คนผิวดำ แต่รักษาภาพลักษณ์ของการเป็นตัวแทน ‘ของ’ คนอเมริกัน ‘เพื่อ’ คนอเมริกัน มาโดยตลอด ทำให้บางครั้ง เขาถูกนักเคลื่อนไหวทางการเมืองผิวดำวิจารณ์ว่า ‘ไม่ดำพอ’ แต่นั่นก็ทำให้การเมืองของ Obama ข้ามพ้นไปจากการเมืองเฉพาะกลุ่ม แตกต่างจากนักการเมืองผิวดำที่เคยลงสมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีในอดีต ซึ่งถูกวิจารณ์ว่าไม่ได้ลงสมัครด้วยหวังตำแหน่งประธานาธิบดี แต่หวังสถานะของความเป็นผู้นำมวลชนผิวดำต่างหาก

บทเทศน์ของ Wright ทำให้ Obama ต้องรีบออกมาปฏิเสธว่าไม่เห็นด้วยกับความคิดและท่าทีดังกล่าว และออกมากล่าวสุนทรพจน์เกี่ยวกับการเมืองเรื่องเชื้อชาติที่ดีที่สุดอันหนึ่งชื่อว่า ‘A More Perfect Union’ เมื่อวันที่ 18 มีนาคม ที่ National Constitution Center ในมลรัฐเพนซิลเวเนีย (สุนทรพจน์ฉบับเต็มหาอ่านได้ใน October No.7 สำนักพิมพ์ openbooks ซึ่งกำลังจะวางแผงเร็ววันนี้ – แปลโดยสฤณี อาชวานันทกุล อีกแล้วครับท่าน)

แม้สุนทรพจน์ดังกล่าวจะมีพลังอย่างยิ่ง จนช่วยดึงคะแนนนิยมที่ตกลงไปหลังสื่อมวลชนเล่นข่าวของ Wright ให้กระเตื้องขึ้นก็ตาม แต่ Obama ก็ยังคงถูกวิจารณ์ว่ามีท่าที ‘อ่อน’ เกินไป ไม่ยอมตัดขาดจาก Wright อย่างไม่เหลือใย และพยายามรักษาหน้าของเขาไว้

เรื่องเหมือนจะจบลงจนกระทั่งปลายเดือนเมษายน สาธุคุณ Wright ก็ออกมาแถลงต่อสาธารณะด้วยความคิดและคำพูดแบ่งแยกสีผิวอย่างรุนแรงอีกสองครั้งติดๆ กัน ในงานของ NAACP และ National Press Club นอกจากยืนยันความเชื่อของตนแล้ว ยังตอบโต้คำวิจารณ์ตามสื่อสารมวลชน โดยกล่าวว่าการเล่นงานเขาเท่ากับเป็นการจงใจเล่นงานโบสถ์คนดำทั่วไป และตัวเขาเข้าใจ Obama ซึ่งมีสถานะเป็นนักการเมืองเลยไม่สามารถแสดงออกทางความคิดได้อย่างเต็มที่

สื่อมวลชนจึงกลับมาเล่นข่าว Wright กับ Obama อย่างสนุกสนานอีกครั้ง คราวนี้ทำให้สถานะผู้สมัครนำของ Obama สั่นคลอนทีเดียว โดยเฉพาะคะแนนเสียงในหมู่คนขาวที่มีลักษณะอนุรักษ์นิยม ซึ่งรับความคิดและท่าทีของ Wright ไม่ได้อย่างสิ้นเชิง และเริ่มตั้งคำถามหนักขึ้นว่า Obama ร่วมอุดมการณ์เดียวกับ Wright หรือไม่ นับเป็นวิกฤตที่หนักและยากที่สุดที่ Obama เผชิญ

Obama จึงต้องรีบออกมาแถลงข่าวอัดสาธุคุณ Wright อย่างรุนแรง และประกาศตัดขาดความสัมพันธ์ เพื่อไม่ให้ ‘ภาพ’ ของเขาในสายตาของผู้ใช้สิทธิ์ต้องบิดเบือนไป เพราะ ‘ความเชื่อ’ เป็นเรื่องสำคัญที่สุดในการทำงานการเมือง เหมือนประโยคคลาสสิกทางการเมืองที่กล่าวว่า ‘ความจริงคืออะไร’ ไม่สำคัญเท่ากับ ‘ความเชื่อว่าอะไรคือความจริง’ โดยเฉพาะการเมืองเรื่องสีผิวเป็นเรื่องละเอียดอ่อนของสังคมการเมืองอเมริกันมาช้านาน ซึ่งนักการเมืองหลายคนต้องตกเป็นเหยื่อ และทีมงานของ Clinton และ McCain ก็ไม่พลาดที่จะนำประเด็นนี้มาทำลาย Obama

ท้ายที่สุด Obama ก็เอาตัวรอดมาได้ แต่ก็ยังคงหลงเหลือแผลใจในหมู่คนผิวขาว โดยเฉพาะพวกอนุรักษ์นิยมและแรงงานผิวขาวรายได้ต่ำ จนหลายคนหันมาตั้งคำถามว่า อเมริกาพร้อมหรือยังสำหรับประธานาธิบดีผิวดำคนแรก

ชื่อของ Wright จะหลอกหลอน Obama ไปอีกนานตลอดการเลือกตั้ง แต่หากมองในแง่ดี การที่ปรากฏการณ์ระเบิดตัวเองของ Wright เกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงหาเสียงเลือกตั้งขั้นต้น ทำให้ Obama มีเวลาแก้ตัวและแก้เกม แม้ในอนาคต Wright เกิดระเบิดตัวเองซ้ำอีก ผลกระทบคงไม่แรงเท่า เพราะกลายเป็น ‘เรื่องเก่า’ ที่หมดความสดใหม่ในแง่ประเด็นข่าวไปแล้ว

Obama มี Wright เป็นหายนะทางการเมืองข้างกายคอยทำลายคะแนนนิยม แต่อย่าลืมว่าหายนะทางการเมืองข้างกายของ John McCain ก็ใช่ย่อย เขามีชื่อว่า George W. Bush ประธานาธิบดีผู้มีคะแนนนิยมต่ำที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์

ตั้งแต่ต้นปีมานี้พรรค Republican พ่ายแพ้เลือกตั้งซ่อมสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในเขตอิทธิพลตลอดกาลของตัวเองถึง 3 สนามรวด ในอิลลินอยส์ ลุยเซียนา และมิสซิสซิปปี จนผู้นำพรรคต้องออกมาประกาศให้ทุกคนเอาตัวออกห่างจาก Bush หากยังต้องการรักษาเก้าอี้ตัวเองไว้ ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายสำหรับศึกเลือกตั้งใหญ่

ขณะที่ฝ่าย Democrat ต่างออกมาประสานเสียงเป็นเสียงเดียวกันว่า หากเลือก McCain ย่อมหมายถึงเทอมที่สามของ Bush และถ้าสังเกตให้ดี เดี๋ยวนี้บนเวทีหาเสียงของ Obama เมื่อเอ่ยถึง McCain จะใช้คำว่า McCain and Bush ผูกติดกันไว้แทบจะตลอด

เห็นไหมว่า การเมืองเป็นเรื่องของ ‘ความเชื่อ’ และ ‘การทำให้เชื่อ’ จริงๆ

ตีพิมพ์ครั้งแรก: หนังสือพิมพ์ประชาชาติธุรกิจ ฉบับวันที่ 26 พฤษภาคม 2551

พิมพ์บทความ