- สมบูรณ์ ศิริประชัย -

เอกสารวิชาการหมายเลข 17

โครงการ WTO Watch (จับกระแสองค์การการค้าโลก)

ธันวาคม 2550

232 หน้า

เอกสารนี้เป็นเอกสารวิชาการหมายเลข 17 ของโครงการ WTO Watch (จับกระแสองค์การการค้าโลก ซึ่งได้รับเงินสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ประกอบด้วยเนื้อหา 6 บท

บทที่ 1 ว่าด้วย GATT 1947 กับการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรระหว่างประเทศก่อนการเจรจารอบอุรุกวัย บทนี้ให้ภาพสินค้าเกษตรโลกกับภาพรวมนโยบายเกษตรของประเทศต่างๆหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกากับประชาคมยุโรปที่มีต่อกติกา GATT 1947 กับสถานการณ์ภาพสินค้าเกษตรภายใต้แกตต์ การเจรจารอบต่างๆภายใต้แกตต์ก่อนรอบอุรุกวัยและการดำเนินการของประเทศสมาชิกที่สร้างปัญหาต่อข้อตกลงแกตต์

บทที่ 2 ว่าด้วยการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรในการเจรจาการค้าพหุภาคีรอบอุรุกวัยซึ่งให้ภาพรวมการเจรจารอบอุรุกวัย กระบวนการเจรจารอบอุรุกวัยและการบรรลุข้อตกลงการค้าสินค้าเกษตร และข้อตกลงการค้าสินค้าเกษตรรอบอุรุกวัย

บทที่ 3 กล่าวถึงผลของการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรภายใต้ข้อตกลงรอบอุรุกวัย ปัญหาในการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรภายใต้ข้อตกลงรอบอุรุกวัย ผลการดำเนินการภายใต้ข้อตกลงรอบอุรุกวัย และการเตรียมการเจรจาการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรรอบใหม่คือ การเจรจารอบโดฮา ซึ่งยังไม่ยุติในขณะนี้

บทที่ 4 กล่าวถึงการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรรอบโดฮา ซึ่งเป็นการวิเคราะห์ประเด็นและท่าทีของกลุ่มต่างๆในการประชุมระดับรัฐมนตรีที่แคนคูน ในบทนี้ ผู้เขียนแบ่งการเขียนเป็น 6 ตอนย่อยคือ ความเป็นมาและภาพรวมของการประชุมรอบโดฮา การเริ่มเจรจาสินค้าเกษตรรอบใหม่ ภาพรวมที่แคนคูน ประเด็นการเจรจาและท่าทีของประเทศพัฒนาแล้ว การรวมกลุ่มประเทศเพื่อการต่อรองในการเจรจาที่แคนคูนและบทสรุป

บทที่ 5 ผู้เขียนจำแนกการวิเคราะห์เป็น 5 ตอนย่อยคือ การเคลื่อนไหวเชิงกลยุทธ์ของกลุ่มต่างๆหลังแคนคูน สามประเด็นหลักของการเจรจาในการประชุมเดือนกรกฎาคม 2547 กรอบการเจรจาเดือนกรกฎาคม (July Package) การเคลื่อนไหวหลังกรอบการเจรจาเดือนกรกฎาคม และบทสรุป ในบทที่ 6 ซึ่งเป็นบทสุดท้าย ผู้เขียนได้กล่าวถึงความล้มเหลวของการเจรจารอบโดฮา ซึ่งยังไม่ยุติ เพียงแต่หยุดไว้ชั่วคราวตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2547 บทนี้แยกเป็น 6 ตอนคือ การประชุมระดับรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกครั้งที่ 6 ที่ฮ่องกง ประเด็นสำคัญในการเจรจาหลังการประชุมที่ฮ่องกงกับจุดจบของรอบโดฮา ข้อคิดเห็นต่อความล้มเหลว ความพยายามหลังความล้มเหลวในเดือนกรกฎาคม 2548 อนาคตข้างหน้ากับทางเลือกในการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรและบทสรุป นอกจากนี้ผู้เขียนยังได้จัดทำภาคผนวกลำดับเหตุการณ์สำคัญและคำอธิบายศัพท์ต่างๆที่ใช้ในองค์การการค้าโลกให้ผู้อ่านที่ไม่คุ้นเคยกับศัพท์เหล่านี้ ซึ่งนับว่าเป็นประโยชน์อย่างมาก

จุดเด่นของเอกสารฉบับนี้ก็คือ นับเป็นการศึกษาที่สามารถตอบโจทย์สำคัญๆได้ในเรื่องการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรกรรมระหว่างประเทศได้ดีระดับหนึ่ง เพราะสามารถวิเคราะห์ถึงการจัดระเบียบของสินค้าเกษตรกรรมตั้งแต่ GATT 1947 ซึ่งเปลี่ยนเป็นองค์การการค้าโลกในปี 2538 จนถึงปัจจุบัน นอกจากนั้นยังวิเคราะห์ถึงความล้มเหลวของการเจรจาในรอบโดฮา ซึ่งเป็นรอบปัจจุบันที่การเจรจายังไม่สิ้นสุด การจัดระเบียบการค้าสินค้าเป็นประเด็นที่มีข้อโต้แย้งมากที่สุดประเด็นหนึ่งในเวทีการเจรจาการค้าระหว่างประเทศขององค์การการค้าโลก ทั้งนี้ก็เพราะประเทศที่พัฒนาแล้ว โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา ประชาคมยุโรป ญี่ปุ่น แคนาดา ล้วนมีการปกป้องคุ้มครองภาคเกษตรกรรมของตนเองอย่างเหนียวแน่น นอกจากนั้นยังมีเครื่องมือในการอุดหนุนภาคเกษตรกรรมของตนอย่างเข้มข้น ไม่ว่าจะเป็นการอุดหนุนภายในประเทศหรือการอุดหนุนการส่งออก ในการศึกษานี้ ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นอย่างกระจ่างชัดว่า สาเหตุแห่งความยากจนของประเทศกำลังพัฒนานั้นมีปัญหารากฐานมาจากการคุ้มครองและอุดหนุนภาคเกษตรกรรมในประเทศพัฒนาแล้ว ซึ่งยังผลให้ราคาสินค้าเกษตรในตลาดโลกตกต่ำกว่าที่ควรจะเป็น ยิ่งกว่านั้นเอกสารฉบับนี้ยังให้ความรู้ว่า การเจรจาในรอบที่ผ่านมา โดยเฉพาะหลังรอบอุรุกวัยนั้น แม้ว่าเป็นครั้งแรกที่มีการเจรจาสำเร็จให้มีการลดการอุดหนุนสินค้าเกษตรลง แต่เป็นการที่ลดน้อยจนเกินไป นอกเหนือจากนั้น มาตรการในการสร้างกล่องต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นกล่องอำพัน กล่องฟ้า และกล่องเขียวก็ล้วนเป็นการเล่นเกมของประเทศที่พัฒนาแล้ว ในการยืดเวลาการปกป้องคุ้มครองและอุดหนุนภาคเกษตรของตนต่อไป การเจรจาในรอบอุรุกวัยนี้มิได้มีการลดการอุดหนุนลงมากมายดังที่เข้าใจกันโดยทั่วไป แท้ที่จริงประเทศกำลังพัฒนานั้นมิได้ประสบชัยชนะแต่อย่างใด อย่างไรก็ตาม ก็มิได้หมายความว่า ประเทศกำลังพัฒนาเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ในการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรเสียทีเดียว นับตั้งแต่การเจรจาของ July Package 2004 ประเทศกำลังพัฒนาไม่ว่าจะกลุ่ม G-20 หรือกลุ่ม G-99 ต่างก็สามารถรวมตัวกันระดับหนึ่งในการเจรจาเรื่องการลดการอุดหนุนสินค้าเกษตรกับประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยเหตุนี้ การเจรจารอบโอฮาที่หยุดชะงักลงตั้งแต่กรกฎาคม 2547 ก็อาจถือว่า ยังไม่ใช่จุดจบของการเจรจาแต่อย่างใด ในการเจรจาที่ผ่านมาประเทศกำลังพัฒนาสามารถผลักดันให้ประเทศพัฒนาแล้วต้องค่อยๆลดการอุดหนุนการเกษตรของตน แม้ว่า การอุดหนุนยังมีอยู่ค่อนข้างสูง และหนทางในการลดการอุดหนุนทั้งหมดอาจต้องใช้เวลาอีกอย่างน้อย 10 ปีก็ตาม

เอกสารฉบับนี้นับเป็นเอกสารที่มีประโยชน์อย่างยิ่งต่อนักศึกษาและประชาชนที่สนใจเรื่องการจัดระเบียบการค้าสินค้าเกษตรระหว่างประเทศภายใต้กรอบการเจรจาพหุภาคีขององค์การการค้าโลก นอกจากนี้ ผู้เขียนยังได้วิเคราะห์ในบทสุดท้ายเกี่ยวกับการทำข้อตกลงกาค้าเสรี (FTA) และข้อตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ (EPA) ของประเทศต่างๆ เช่น สหรัฐอเมริกากับออสเตรเลีย เป็นต้น

ผู้สนใจเอกสารฉบับนี้ขอรับเอกสารได้ที่โครงการจับกระแสองค์การการค้าโลก คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย หรือ download เอกสารฉบับสมบูรณ์ได้ที่ www.thailandwto.org/Doc/Pub/Academic_Paper_17.pdf

พิมพ์บทความ