- ประมวลโดย สนธยา ทรัพย์เย็น -

filmvirus@yahoo.com

ตอน 1: งานจิ๊กซอว์เขาวงกตของ อแลง-รอบบ์ กรีเยต์ ชุด Fragments of Death (and the Maiden)

“ฉันเป็นใครเมื่อในอดีต” อดีตที่ว่าย่อมไม่ใช่เพลงดัง “จงรัก” ของ จันทร์คณา แต่เป็นหนังจิ๊กซอว์สุดยอกย้อนของ อแลง-รอบบ์ กรีเยต์ ที่พร่าเลือนอดีต ปัจจุบัน อนาคต จินตนาการเข้าไว้ด้วยกันจนสุดวกวน อุดมไปด้วยกลเกมแห่งกฤษณาและภาพร่างสาววับแวมอาบคาวโลหิต

เดิมที อแลง-รอบบ์ กรีเยต์ เป็นนักเขียนที่ปะยี่ห้อกลุ่ม “นูโว โรม็อง” (Nouveau Roman หรือ นวนิยายแนวใหม่) ซึ่งมีจุดเริ่มต้นในช่วงกลางทศวรรษ 50 และโด่งดังเต็มที่ถึงประมาณกลางยุค 60 กลุ่มนักเขียนฝรั่งเศสหลายคนที่ถูกจับยัดเข้าในกลุ่มนี้ อาทิ Marguerite Duras, Michel Butor, Nathalie Sarraute, Maurice Blanchot และ Claude Simon นั้นมีลักษณะผลงานแตกต่างกันไป แต่มีจุดร่วมกันในการปฏิเสธโครงสร้างของนวนิยายยุคเก่าที่ยังยึดถือลักษณะบุคลิกนิสัยตัวละคร การพัฒนาโครงเรื่อง เนื้อหาสาระตามแนวประเพณีนิยมป็นที่ตั้ง กล่าวคือ นักเขียนนิยายกลุ่ม Nouveau Roman มักสนใจ “วิธี” การเขียนมากกว่า “เนื้อหา” ที่นำมาเขียน

ร็อบบ์ กรีเยต์ มีผลงานนิยาย สมุดนิยายภาพและบทภาพยนตร์แปลเป็นภาษาอังกฤษหลายเล่ม ผลงานเขียนบทภาพยนตร์เรื่องแรกของเขาคือ Last Year at Marienbad เป็นภาพยนตร์คลาสสิกชื่อดังที่กำกับโดย Alain Resnais ซึ่งได้รับรางวัลที่เทศกาลหนังนานาชาติที่เมืองเวนิส ประเทศอิตาลี ปี 1961

หนังเรื่องแรกที่ อแลง ร็อบบ์ กรีเยต์ กำกับคือ L’ Immortelle เมื่อปี 1963 นับถึงปัจจุบันในวัย 85 ปีเขากำกับหนังเพียง 9 เรื่อง (ไม่นับหนังเรื่องเดียวกันแต่ต่างเวอร์ชั่น หรืองานที่เขียนบทให้คนอื่น)

ห่างจากการกำกับหนังไปเกือบ 10 ปี ผลงานเรื่องล่าสุดของเขาคือ Gradiva เพิ่งฉายโชว์ที่เทศกาลหนังเวนิสไปเมื่อปลายปีที่แล้ว และเพิ่งเปิดฉายที่ฝรั่งเศสในเดือนนี้ (พฤษภาคม 2007)

ทางดวงกมลฟิล์มเฮ้าส์ (ฟิล์มไวรัส) ได้เคยจัดฉายผลงานหนังของ อแลง-รอบบ์ กรีเยต์ ไปแล้วหลายเรื่องตั้งแต่ที่ร้านหนังสือดวงกมล สาขาห้างซีคอนสแควร์ และที่ หอสมุดปรีดี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ ภาพยนตร์ที่เคยฉายไปก็ได้แก่ L’ Immortelle, The Man Who Lies, Eden and After และ Trans Europ-Express

หากคุณเป็นคนหนึ่งที่ทึ่งกับหนังแนวสำนึกพิพักพิพ่วนอย่าง Adaptation, Being John Malkovich, Reconstruction, Run Lola Run, I am a Cyborg, but That’s OK, Stay ของ Marc Forster หรือ Following และ Memento ของ Chris Nolan กรุณาสำเหนียกไว้บ้างว่า งานต่อจิ๊กซอว์ของ อแลง-รอบบ์ กรีเยต์ อาจเป็นบิดาของหนังเหล่านั้น หากเพียงหนังเหล่านั้นเรียงลำดับความเนื้อเรื่องน้อยลง รวมทั้งลดทอนเรื่องเล่าของตัวเองลงจนถึงขั้น re-loop แบบเรื่องสั้นหลาย ๆ ของ Jorge Luis Borges (อ่าน Bookvirus 2) หรือนิยาย If on A Winter’s Night a Traveller ของ Italo Calvino (มีแปลแล้ว)

เพื่อประหยัดเวลาทั้งคนเขียนคนอ่าน ลองมาพิจารณาแคตตาล็อคภาพเชิงไกด์บุ๊ค คล้ายกับที่นักเขียนนามระบือ Umberto Eco (ผลงาน The Name of The Rose / สมัญญาแห่งดอกกุหลาบ) เคยใช้ตัวอักษรเขียนสรุปล้อลักษณะงานของผู้กำกับทั้งหลายหนังในหนังสือ Misreadings

ส่วนการแนะนำงานของ อแลง ร็อบบ์ กรีเยต์ อย่างละเอียด กรุณาหาอ่านเพิ่มเติมใน Filmvirus เล่ม 1 หรืออ่าน blog ของ filmsick โดยเฉพาะหนัง Eden and After ที่ http://filmsick.exteen.com/20070130/eden-and-after

หรืออ่านเรื่องสั้นของ อแลง ร็อบบ์ กรีเยต์ เรื่อง La Chambre Secrete (ห้องต้องห้าม) แปลโดย ต. พูลศรี ใน สยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์ ปีที่ 40 ฉบับที่ 8 อาทิตย์ที่ 25 ก.ค.-31 ก.ค. 2536 โดยในเรื่องนี้ ร็อบบ์ กรีเยต์ บรรยายภาพในจินตนาการโดยไม่ต้องการ story หรือตัวละครแต่อย่างใดเลย

ภาพเหล่านี้มักวนเวียนปรากฏซ้ำไปมาในงานของ อแลง ร็อบบ์ กรีเยต์ (เท่าที่นึกออกในเวลานี้)

อแลง ร็อบบ์ กรีเยต์ ไม่รังเกียจตัวละครเชิงนักสืบ ฮีโร่ พล็อตเชิงสายลับ เขย่าขวัญ หรือสยองขวัญ แม้ว่าผลลัพธ์ในการเล่าเรื่องจะไม่ได้ใกล้เคียงกับหนังที่คุณคุ้นเคย

สายลับจากเรื่อง Trans Europ-Express

....................

ประเทศห่างไกลแบบดินแดนอาณานิคมแบบ exotic ในโปสการ์ด ชวนแก่การจุดจินตนาการร้อนแรงของเขาเป็นอย่างยิ่ง

จาก Eden and After

....................

ทางเดิน ระเบียง หรือสถานที่โล่งร้าง ร่างผู้คนที่มีสภาพไม่ต่างจากวัตถุศิลปะงานปั้น หรือเป็นเพียงแค่ความทรงจำ

จาก Last Year at Marienbad

จาก Taxandria

....................

ห้ามขาดนวลนางในจินตนาการที่มากด้วยอิทธิฤทธิ์และแรงดึงดูดทางเพศ เธอมักปรากฏตัวในชุดขาวโปร่งใสหรือน้อยชิ้น อแลง ร็อบบ์ กรีเยต์ ไม่ลังเลที่จะโชว์เรือนร่างเธอเหล่านั้นอย่างลืมกระมิดกระเมี้ยน (แต่ภาพที่ออกมามักห่างไกลจากคำว่าอีโรติก)

จาก Gradiva

จาก La Belle Captive

....................

หญิงที่เย้ายวนเปี่ยมอันตราย

สาวมอเตอร์ไซค์จาก La Belle Captive

จาก Eden and After

....................

การพันธนาการและการทรมานสาวน้อยเหล่านั้นเป็นจุดขายสำคัญ

จาก Eden and After

....................

เธอคืองานศิลปะชิ้นสำคัญของเขา

จาก Gradiva

จาก Eden and After

....................

โลหิตบนผิวขาว

จาก Glissements progressifs du plaisir

จาก La Belle Captive

....................

เธอชอบเดินขึ้นลงบันได

จาก Eden and After

จากงานศิลปะ Nude Ascending a Staircase ของ Marcel Duchamp

....................

La Belle Captive ฉบับหนัง

อ้างอิงถึงงานศิลป์ La Belle Captive ของ Rene Magritte

....................

การอ้างอิงถึงงานศิลป์ของ Piet Mondrian สำหรับฉากใน Eden and After

และภาพ Tableau 2 ของ Mondrian

....................

เศษแก้วอาบโลหิต

จาก La Belle Captive

จาก Eden and After

....................

ร่างจำแลงคนคู่เหมือน

จาก Eden and After

....................

ฆาตกรรมและการประหารชีวิต

จาก The Assassin Threatened งานศิลปะของ Rene Magritte ที่อ้างถึงในภาพด้านล่าง จากหนัง La Belle Captive

จาก The Man Who Lies