- พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ -

ผมตั้งใจจะเขียนเรื่อง("ความหมาย")ของกีฬาฟุตบอลในเยอรมัน ก่อนที่เยอรมันจะพลาดท่าต่ออิตาลี ด้วยสาเหตุสองประการ ประการแรก คือเยอรมันเป็นเจ้าภาพฟุตบอลโลก ก็เลยอยากจะเขียนถึงสักหน่อย และประการที่สอง เราไม่ค่อยได้ทราบเรื่องราวของความหมายและความสัมพันธ์ระหว่างกีฬาฟุตบอลกับสังคมเยอรมันสักเท่าไหร่ นอกเหนือไปจากผลการแข่งขันบุนเดสลีกา ซึ่งเป็นลีกฟุตบอลของเยอรมัน และเรื่องผู้หญิงขายตัวในบอลโลก

เรื่องสองเรื่องที่อยากจะเล่าสู่กันฟังก็คือการลงหลักปักฐานของฟุตบอลในเยอรมัน และความหมายของฟุตบอลในเยอรมันในปัจจุบัน โดยเน้นที่ชัยชนะของเยอรมันในปี 1954 และการเป็น "จอมทัพ" เยอรมันของบัลลัคในปัจจุบัน

อนาคตของเยอรมันฝากไว้กับกีฬาลูกกลมๆลูกนี้อย่างที่เราคาดไม่ถึง โดยเฉพาะความสำคัญของฟุตบอลโลก

จะว่าไปแล้วฟุตบอลโลกมีความหมายกับเยอรมันเป็นอย่างมาก ... เพราะฟุตบอลกำหนดตัวตนของคนเยอรมัน ซึ่งตอกย้ำให้เรารู้ว่ากีฬาฟุตบอลในฐานะ "กระบวนการอารยะ" ที่มาแทนที่ความขัดแย้งรุนแรงทางกายภาพ อาทิ สงคราม นั้นมีความหมายทางการใช้ชีวิตของคนเยอรมันเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะภายหลังการพ่ายแพ้สงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งนำไปสู่การแบ่งประเทศเยอรมัน มาจนถึงการรวมประเทศเยอรมันหลังการล่มสลายของกำแพงเบอร์ลินในปลายทศวรรษที่ 80

ฟุตบอลนั้นเป็นกีฬา "นำเข้า" มาสู่เยอรมันตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ในห้วงเวลาที่กีฬาหลักของเยอรมันคือยิมนาสติก ซึ่งถือเป็นกีฬาพื้นฐานในการเตรียมพร้อมพลเมืองเข้าสู่ประเทศที่ให้ความสำคัญกับการทหาร ฟุตบอลเริ่มได้รับความนิยมในสังคมเยอรมันตามเมืองท่าอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในหมู่ของชนชั้นกลางสมัยใหม่ และนักธุรกิจ และกลายเป็นที่นิยมมากขึ้นภายหลังการเปลี่ยนระบบการทำงานของกรรมาชีพที่ลดเวลาทำงานเหลือ 8 ชั่วโมงต่อวัน ทำให้มีเวลาในการนันทนาการมากขึ้น

แต่จะว่าไปแล้ว ฟุตบอลเยอรมันที่หลายคนเห็นว่าไร้สีสัน แต่แน่นอนและเล่นเป็นทีมเหมือนที่เราเห็นกันในปัจจุบันนั้น เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นมาทีหลัง เพราะในยุคแรกก่อนที่จะเป็นฟุตบอลอาชีพนั้น ฟุตบอลเป็นเรื่องของความสนุก ผู้เล่นบางครั้งก็เปลี่ยนข้างเล่นเสียเฉยๆ ในช่วงพักครึ่ง

ชัยชนะของเยอรมันตะวันตกเหนือฮังการีในฟุตบอลโลกเมื่อ 1954 ทำให้คนเยอรมันให้ความสนใจกับฟุตบอลและฟุตบอลโลกมากขึ้น โดยเฉพาะเป็นการสะท้อนให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ของเยอรมันในสังคมโลกภายหลังจากการแพ้สงครามโลกครั้งที่สอง ชัยชนะในฟุตบอลโลกนั้นตอกย้ำความรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจของเยอรมันตะวันตกภายหลังสงคราม และด้วยความเจริญทางเศรษฐกิจ และการแทนที่ของกระบวนการอารยะของกีฬาฟุตบอลแทนการสงคราม ทำให้เกิดการพัฒนาฟุตบอลสโมสรที่เข้มแข็ง เป็นระบบ โดยมีการก่อตั้งเครือข่ายผู้ฝึกสอน และมีการให้ความหมายของการแข่งขันฟุตบอลกับการสงคราม โดยเฉพาะการโยงผู้เล่นสำคัญกับประวัติศาสตร์อาณาจักรปรัสเซียที่รุ่งเรืองด้วยการสงคราม หรือใช้ภาษาที่เกี่ยวกับสงครามในกีฬาฟุตบอล อาทิ ท่านไกเซอร์ ฟราน แบคเค่นบาวร์ หรือ เจ้า The Golden Bomber คลิ้นสมันน์

อย่างไรก็ตามชัยชนะของเยอรมันในฟุตบอลโลกเมื่อ 1990 ภายหลังการรวมประเทศหลังสงครามเย็น แม้ว่าจะดูเป็นการเฉลิมฉลองความสำเร็จในการรวมประเทศเยอรมัน แต่ปัญหาความไม่เท่าเทียมกันระหว่างเยอรมันตะวันออกและตะวันตกนั้นนำไปสู่ความตึงเครียดในสังคม โดยเฉพาะในสายตาของชาวเยอรมันตะวันออกที่รู้สึกว่าตนเป็นพลเมืองชั้นสองของสังคม และไม่มีส่วนร่วมในความมั่งคั่งและรุ่งเรืองของประเทศ

การมี มิเชล บัลลัค เป็น "จอมทัพ"ของเยอรมันจึงเป็นเสมือนความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของชาวเยอรมันฟากตะวันออก เพราะเขาเป็นผลผลิตรุ่นสุดท้ายจากเยอรมันตะวันออก ในระบบที่กีฬาได้รับการสนับสนุนจากรัฐอย่างมหาศาลเพื่อประกาศศักดาของระบอบคอมมิวนิสต์ในโอลิมปิค แข่งกับอเมริกาและโวเวียต บัลลัคเกิดในเมือง Karl-Marx-Stadt บ้านเกิดของมาร์ก ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็น Chemnitz ภายหลังการรวมประเทศ

การเป็นจอมทัพของบัลลัค ทำให้คนในฟากตะวันออกของเยอรมันรู้สึกว่าพวกเขามีที่ทางและมีส่วนในการสร้างความมั่งคั่งรุ่งเรืองให้กับอาณาจักรเยอรมันในปัจจุบัน อย่างเทียมหน้าเทียมตากับฟากตะวันตก

ฟุตบอลโลกจึงมีความหมายสำหรับคนเยอรมันมากมายเหลือเกิน ...

ตีพิมพ์ครั้งแรก: หนังสือพิมพ์ประชาชาติธุรกิจ ฉบับวันที่ 10 กรกฎาคม 2549